مقالات
1395/12/15 16:33

خمیردندان

خمیر دندان جزء جدایی‌ناپذیری از برنامه رعایت بهداشت دهان و دندان است که به صورت خمیر، ژل یا پودر وجود دارد و کاربرد آن از بین بردن پلاک یعنی فیلم باکتریایی است که روی دندان‌ها و لثه‌ها جمع می‌شود. خمیردندان قدرت تمیزکنندگی و شستشوی مکانیکی مسواک را افزایش می‌دهد.

ماده‌ای است شوینده، جرم زدا و گاه ضد عفونی کننده که به شکل خمیر و بیشتر در بسته‌هایی استوانه‌ای شکل قرار داده شده است. با فشردن آن، ماده خمیردندان خارج می‌شود که با کمک مسواک برای پاک کردن دندان، بین دندان‌ها و دهان به کار می‌رود

تاریخچه

قدیمیترین سند مربوط به خمیردندان مربوط به قرن چهارم میلادی در مصر می‌باشد که در آن ترکیبی از گل زنبق آمده‌استیونانیان و رومیان نیز از اولین کسانی بودند که سابقه استفاده از تمیزکننده‌ها را دارند. اما تا پیش از قرن نوزدهم میلادی استفاده از خمیردندان عمومی نشده بود.

بر اساس مواد تشکیل دهنده خمیر دندان و مورد مصرف آن خمیر دندانها به سه گروه اصلی تقسیم می‌گردند
۱ -خمیردندانهای فلوراید دار
این خمیر دندان ها می توانند باعث کاهش میزان و سرعت پوسیده شدن دندان ها شوند. طبق مطالعات متعدد مصرف این خمیر دندانها بمدت طولانی و از دوران کودکی تا ۴۴ درصد از میزان پوسیدگی دندان می‌کاهد و در نتیجه کمک بزرگی به پیشگیری از پوسیدگی دندان ها می‌نماید.
    

۲-خمیر دندان های سفید کننده 
این گونه خمیر دندان ها دارای مواد ساینده و پاک کننده صابونی و قوی هستند که باعث تمیزی و سفیدی و شفافیت موقت دندان ها می‌شوند. این خمیر دندانها برای دندانهای سالم و قوی مناسب هستند اما برای دندان هایی که دارای پوسیدگیهای متعدد و مینای ضعیف هستند، نامناسب می‌باشد
.

 3-خمیردندان های ضدحساسیت
این خمیر دندان ها در کم کردن حساسیت دندانها بخصوص حساسیت طوق دندانها مؤثرمی‌باشد. تاثیر این خمیردندان ها در کاهش حساسیت در طولانی مدت مشخص می شود. باید حداقل روزی دو تا سه مرتبه و هربار به مدت پنج تا ده دقیقه روی دندان ها باقی بماند تا تاثیرگذار باشند .

مواد تشکیل دهنده  ترکیب خمیردندان

  • مواد ساینده: که قسمت عمده خمیر دندان را تشکیل داده و موجب پولیش سطوح دندان و پاک شدن آن از پلاک، مواد غذائی و می شود.
  • ترکیبات فلوراید: که موجب افزایش مقاومت مینا در برابر پوسیدگی می شود.
  • اسانس: که موجب خوشبو شدن خمیر دندان و دهان می شود.
  • مواد دترژانت: که موجب کف کردن خمیر دندان در هنگام استفاده می شود.

ساینده 
به طور واضح هدف اصلی از کاربرد مواد ساینده (Abrasives) برداشتن لایه چسبناک روی سطح دندان است. از جمله مهمترین و کاربردی‌ترین مواد ساینده موجود در انواع خمیردندان می‌توان به سیلیکای هیدراته (SiO2)، دی کلسیم فسفات دی هیدرات (CaHPO4.2H2O) و کربنات کلسیم (CaCO3)اشاره کرد.

مرطوب‌کننده یا نگهدارنده رطوبت 
ترکیبات نگهدارنده رطوبت (Humectants) به منظور پیشگیری از خشک شدن خمیر و سفت و غیرقابل مصرف شدن آن بکار می‌روند. این ترکیبات در عین حال خصلت پلاستیکی و براق کنندگی نیز به خمیردندان می‌دهند. در حال حاضر پرکاربردترین ترکیبات نگهدارندهٔ رطوبت در خمیردندان گلیسرین و محلول سوربیتول ۷۰٪ می‌باشند. در عین حال از ترکیباتی چون پلی اتیلن گلایکلها و پلی پروپیلن گلایکل‌ها نیز به طور جزئی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها استفاده می‌شود.

مواد فعال سطحی یا کف کننده 
این ترکیبات به دلیل حساسیت زایی بالایی که دارند همیشه با وسواس خاصی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها به کار می‌روند. از این رو محدودیت‌های بسیاری در انتخاب یک ترکیب کف کننده در خمیردندان وجود دارد. عملکرد یک ترکیب کف کننده در خمیردندان حذف لایه سطحی روی دندان با کاهش کشش سطحی می‌باشد. دیگر مزیت استفاده از مواد کف کننده تعلیق و حذف باقیمانده مواد غذایی، پروتئین و دیگر ترکیبات (Debriss) از روی دندان می‌باشد.

اولین ترکیب کف کنندهٔ مورد استفاده در خمیردندان، صابون بوده است که به دلیل قلیائیت بالا سبب طعم نامناسب و همچنین ایجاد ناپایداری برای دیگر مواد موجود در فرمولاسیون می‌شده است.

پر مصرف‌ترین ترکیب شوینده و کف کنندهٔ موجود در خمیردندان‌ها در حال حاضر سدیم لوریل سولفات (SLS) می‌باشد. این عامل فعال سطحی با فرمول بسته (ROSO3Na) از برشی از الکل‌های طبیعی سنتز می‌شود. درباره اثرات مضر این ترکیب بررسی‌های مختلفی توسط کمیسیون اتحادیه اروپائی در جریان بوده اما تاکنون هیچ نهاد بین‌المللی مرجع مانند FDA و یا ECC ممنوعیتی برای کاربرد آن در خمیردندان اعلام نکرده است

 عوامل ژل کننده 
ترکیبات ژل کننده یا چسبان، کلوئید‌های هیدروفیل یا آبدوستی هستند که در فاز آبی خمیردندان پخش و حل شده و برای جلوگیری از دوفاز شدن خمیردندان و همچنین پایداری فیزیکی خمیر لازم می‌باشند. این ترکیبات شاید متنوع ترین ترکیب کاربردی در خمیردندان باشند و انتخاب آن‌ها تاثیر بسزایی بر خصوصیاتی چون قابلیت پخش خمیر در دهان، تشکیل کف و از همه مهم‌تر آزاد شدن اجزاء طعم دهنده می‌گذارد. برخی از مهمترین انواع ترکیبات ژل کننده سدیم کربوکسی متیل سلولز، کاراژینان، زانتان و کربومر می‌باشد.

شیرین کننده 
وجود شیرین کننده برای پذیرش محصول نهایی خمیردندان بسیار مهم است. خمیردندان نه باید خیلی شیرین و نه خیلی تلخ باشد. همچنین ترکیبات شیرین کننده باید در ترکیب با عوامل طعم دهنده، اثر هم افزایی داشته باشند. در حال حاضر مهمترین و کاربردی‌ترین شیرین کننده‌ی مصرفی در خمیردندان سدیم ساخارین می‌باشد که به میزان کمتر از نیم درصد در فرمولاسیون محصول بکار می‌رود.

انواع خمیردندان​؛

  • خمیردندان ضد پوسیدگی (فلورایددار)) (Fluoride Toothpaste
    خمیردندان ‌های حاوی فلوراید، اثر کاهش دهندگی پوسیدگی دندان‌‌ها را بر عهده دارند. مطالعات نشان می‌‌دهد اگر شما در سنین کودکی یعنی حدود ۲ سالگی از خمیردندان فلوراید دار استفاده کنید و همچنان به مصرف آن در سنین بزرگسالی ادامه دهید، می‌ توانید تا ۴۴ درصد از پوسیدگی دندان ‌ها جلوگیری کنید. اگر شما دنبال خرید این خمیردندان ‌ها هستید، باید بگویم که در این نوع خمیردندان‌ها معمولا فرمول فلوراید و یا کلمه فلوراید دار را به زبان کشور سازنده روی تیوپ خمیر دندان می‌ نویسند.
    این نوع خمیردندان حاوی ترکیبات فلورایدی مانند سدیم فلوراید (NaF)، فلوراید قلع ((SnF2 یا مونوفلوئورو فسفات (MFP2) است. اگر غلظت فلوراید (1000ppmذره در میلیون) یا بیشتر باشد، خمیردندان به جلوگیری از پوسیدگی کمک می‌کند.

  • خمیردندان‌ سفیدکننده (whitening Toothpaste )
    این روز‌ها خیلی ‌ها به دنبال خرید خمیردندان‌هایی هستند که هر چه بیشتر دندان ‌هایشان را سفید کند. از طرفی دیگر شرکت‌‌های سازنده خمیردندان نیز در رقابت شدید با هم هستند تا خمیردندان‌‌هایی را ارایه دهند که مشتریان بیشتری را به خاطر خواص سفید کنندگی بیشتر آن، جذب کند.
    ولی شما باید به عنوان یک مصرف کننده از خمیردندان‌های سفید کننده انتظارات منطقی داشته باشد.
    این خمیردندان‌ها دارای مواد ساینده و پاک ‌کننده قوی هستند که موجب تمیزی و سفیدی و شفافیت دندان‌ها می‌شوندلذا اگر دندان‌هایی سالم و بدون پوسیدگی دارید، ما خرید این خمیردندان‌‌ها را به شما توصیه می‌‌کنیم، ولی اگر دندا‌‌نهایتان دارای پوسیدگی متعدد و مینای آسیب دیده است، بهتر است دور این خمیردندان‌ها را خط بکشید، چون مواد شیمیایی قوی موجود در آن‌ها به طور مستقیم روی عاج دندان قرار گرفته و سبب بروز حساسیت دندانی در شما می‌ شود.

  • خمیردندان  ضد حساسیت ((Sensitivity Toothpaste 
    بیشتر شرکت‌های تولید کننده خمیردندان در میان محصولات خود، خمیردندان‌های ضد حساسیت را هم به بازار عرضه می‌‌کنند. این خمیردندان‌ها مخصوص افرادی است که دندان‌‌های حساسی دارند و با خوردن بستنی یا آب یخ یا چای و قهوه داغ، ناگهان دندان‌هایشان درد شدیدی را احساس می‌‌کند.
    مواد فعال تشکیل دهنده این نوع خمیردندان علائم ناشی از حساسیت عاج دندان را به دو طریق کاهش می‌دهد. نخست این که واکنش نورون‌ها به محرک درد را متوقف می‌کند و دوم این که توبول‌های عاجی دندان را مسدود می‌کند.
    خمیردندان ضدحساسیت در انواع مختلف با نام‌های تجاری گوناگون به بازار عرضه می‌شود که با توجه به مواد فعال تشکیل دهنده عملکرد متفاوتی دارند. بنابراین توصیه می‌کنیم قبل از تهیه خمیردندان ضدحساسیت ابتدا با دندانپزشک معالج خود مشورت کنید تا دندانپزشک پس از معاینه کامل دلیل حساسیت دندان را مشخص کند.

  • خمیردندان  ضد جرم(Antitrade Toothpaste)  
    این نوع خمیردندان از جمع شدن پلاک جلوگیری می‌کند و با کاهش دادن اثرهای سم باکتریایی روی بافت‌های اطراف دندان احتمال بروز بیماری‌های لثه را پایین می‌آورد. خمیردندان‌های ضد پلاک مختلفی حاوی مواد فعال تشکیل دهنده گوناگون در بازار در دسترس است.
    اگر سیگاری باشید، گاهی وسوسه می‌ شوید که یک خمیردندان ضد جرم مخصوص سیگاری‌ها را بخرید و از شر جرم‌‌های روی دندان‌ و تغییر رنگ آن خلاص شوید.
    ما به شما توصیه می‌‌کنیم که از خمیردندان‌های ضد جرم استفاده نکنید. این خمیر‌دندان‌‌ها حاوی موادی است که قدرت سایندگیشان بالاست. بنابراین اگر شما هر شب از این خمیردندان‌ها استفاده کنید، باید در انتظار سایش مینای دندا‌‌نهایتان باشید که از این محل‌های ساییدگی، دندان‌ها حساس می‌ شوند و شما با خوردن هر خوراکی یا نوشیدنی سرد و گرم احساس درد خواهید کرد.
    ذرات ساینده این خمیردندان‌ها، سایش لثه‌‌ها را هم در پی دارند. بنابراین اگر سیگاری‌ نیستید، اصلا چنین خمیردندانی را نخریداگر هم سیگاری هستید استفاده از این خمیردندان‌ها را به یک ‌بار در هفته و یا هر دو هفته یک ‌بار کاهش دهید.

 خمیردندان‌های نامناسب !
شاید برخی از خمیردندان‌ها، قیمت بسیار ارزانی داشته باشند. بیشتر این خمیردندان‌‌ها، چینی هستند که استفاده از آن‌ها ممنوع اعلام شده است. چندی پیش اخباری درباره سمی بودن ترکیبات خمیردندان‌های چینی در بازارهای جهانی پخش شد و بسیاری از کشور‌ها واردات خمیردندان از چین را ممنوع کردند.

یک شایعه: چندی پیش برخی پایگاه های خبری مدعی شده بودند که مربع رنگی که معمولاً درپایین تیوپ خمیردندان وجود دارد، نشان دهنده "میزان خطرناکی" آن است، به این معنا که اگرآن علامت سبز رنگ باشد، خمیر دندان از مواد طبیعی ساخته شده است، اگر علامت آبی رنگ باشد، خمیر دندان از مخلوطی از مواد طبیعی و ادویه جات ساخته شده است، اگر علامت به رنگ قرمز باشد، خمیر دندان از مواد طبیعی و شیمیایی ساخته شده است، و اگر علامت سیاه رنگ باشد، خمیر دندان کاملاً از مواد شیمیایی ساخته شده است(!)

اما منابع خبری که در زمینه بررسی شایعات و تشخیص آن از واقعیت ها فعالیت می کنند، تاکید دارند که علامت های رنگی پایین خمیردندان ها ربطی به ترکیبات شیمیایی یا طبیعی آن ندارد. به این مربع‌های رنگی eye mark گفته می‌شود که نقش مهمی در بسته بندی مدرن ایفا می‌کنند. این نشانه‌ها توسط چشم الکترونیکی دستگاه بسته بندی شناسایی می‌شود و دستگاه به کمک eye mark محل دقیق برس یا تا کردن و پرس کردن تیوب‌ها را مشخص می‌ کنند.براساس این گزارش، شایعه مذکور به اوایل سال 2013 برمی گردد که درآغاز از طریق فیس بوک منتشر شد و بسیاری از سایت ها آن را باور کردند، اما مساله قابل توجه این بود که بسیاری از سایت های خبری و حتی سایت های متخصص پزشکی به انتشار همان اطلاعات اقدام کردند و این امر، توضیح و بررسی بیشتری را درباره این اطلاعات اقتضا کرد که در نهایت به روشن شدن واقعیت منجر شد.

 

 چند توصیه برای انتخاب خمیر دندان  مناسب :
هنگام خرید خمیر دندان، باید وجود موادی مانند «دی‌اتیلن گلیکول، دی ‌گلیکول» و یا «دی‌ گلیکول استئارات» را در آن بررسی کنید، اما ممکن است بعضی از خمیردندان ‌ها، لیست مواد تشکیل ‌دهنده را ذکر نکرده باشند که در این صورت باید به نام کشور سازنده، نشان استاندارد و مجوز وزارت بهداشت توجه کنید.

 

  • از این ترکیبات بپرهیزید: برخی مواد رنگی، نگهدارنده و معطری که در ساخت خمیردندان استفاده می شوند، آلرژی زا هستند و احتمال بروز التهاب را بالا می برندالبته این اثرات جانبی در اثر استفاده زیاد (توسط مصرف کننده ها)، ترکیب این ترکیبات با مواد دیگر و یا حتی بزاق دهان بروز می کنداز بین این ترکیبات آلرژی زا می توان به "سدیم لوریل سولفات" اشاره کرد که باعث تحریک مخاط دهان می شود"تری کلوزان" نیز مشکوک به ایجاد احساس سوزش دهان است.البته نام این ترکیبات روی خمیردندان قید نمی شود و بهتر است نظر یک متخصص را در این خصوص جویا شوید.
  • خمیردندان های طبیعی یا گیاهی: امروزه شرکت های تولیدکننده، انواع تبلیغات در خصوص خمیردندان های گیاهی یا طبیعی را ارائه می دهندگفته می شود که این خمیردندان ها گیاهی بوده و حاوی ترکیبات شیمیایی اندکی هستند. در نتیجه برای افرادی که واکنش های آلرژیک دارند مفیدنداما باید بدانید که این نوع خمیردندان ها به طور کامل عاری از ترکیبات مصنوعی نیستند. در ترکیبات این خمیردندان ها نیز از ترکیبات خمیردندان های معمولی استفاده می شودشما می توانید با مشورت با دندانپزشک تان، از این خمیردندان ها نیز استفاده کنیددر بازار، خمیردندان های حاوی رزماری برای تقویت لثه ها وجود دارند که ضدالتهاب استمی توانید با نظر پزشک تان از این خمیردندان ها برای مدت خاصی استفاده کنید.
  • نمک نباید جایگزین خمیردندان شود: به هیچ عنوان مواد دیگری مانند نمک نباید جایگزین خمیردندان شود زیرا، نمک فلوئور طبیعی و وضعیت طبیعی دهان را از بین می‌برد و به بافت‌های دهان آسیب می‌رساند.
  • خمیردندان‌هایی که جنبه دارویی دارند: علاوه بر خمیردندان‌هایی که برای افراد سیگاری وجود دارد و جرم‌های روی دندان‌های این افراد را از بین می‌برد. خمیردندان‌هایی وجود دارد که جنبه دارویی دارند و حتما با تجویز پزشک مصرف می‌شوند زیرا غلظت فلوراید در این نوع خمیردندان‌ها پنج برابر خمیردندان‌های معمولی است.

 نکته های طلایی

  • چه مقدار خمیردندان باید مصرف شوددر تبلیغ‌های تلویزیونی و تصویری خمیردندان‌ها در مجلا‌ت، نواری بلند و طولا‌نی از خمیردندان بر روی مسواک قرار داده شده است. اما مقدار واقعی خمیردندان مورد نیاز بسیار کم‌تر از اینهاست. مقداری به اندازه یک نخود از خمیردندان برای کف کردن و پوشاندن کل دندان‌ها از کف خمیردندان‌ کفایت می‌کند. برای بچه‌های زیر ۶ سال مقدار بسیار کم‌تری از خمیردندان (مثلا به اندازه یک عدس) کفایت می‌کند.

  • خمیردندان‌های مخصوص بچه‌ها: که به‌علت داشتن طعم‌های متفاوت و مطلوب‌تر،‌برای بچه‌ها مناسب‌تر است اما تنها نکته مهم در مورد انتخاب خمیردندان بچه‌ها نیز داشتن فلوراید است.

  • خمیردندان های ترکیبی: بعضی از شرکتهای سازنده خمیردندان،​ خمیردندان‌های ترکیبی به بازار ارائه می‌کنند که ضدجرم، ضدپلاک و ضدپوسیدگی هستند. می‌توان حسب نیاز از این خمیردندان‌ها نیز استفاده کرد.

توصیه های بهداشتی :

اگر به خمیردندان آلرژی دارید: بسیاری از افراد به دلیل ابتلا به واکنش‌ها و‌ آلرژی‌های شدید یا خفیف به خمیردندان، قادر به استفاده از آن نیستند و یا باید با احتیاط خیلی زیاد و تنها از گونه‌ها یا مارک‌های خاص خمیردندان استفاده کنند.اگر شما جزو افرادی هستید که به خمیردندان‌ها حساسیت دارید، باید بدانید که تنها نیستید و گروه زیادی همانند شما وجود دارند. مواد زیادی خمیردندان را تشکیل می‌دهد و هر کدام از این مواد ممکن است علت ایجاد آلرژی شما باشد. این مواد افزودنی ممکن است برای ایجاد طعم، رنگ، قابلیت تمیز کردن بیشتر و یا حتی کمک به هضم مواد غذایی به خمیردندان اضافه شده باشند. بعضی از موادی که بیش از سایرین در ایجاد آلرژی مقصر شناخته شده‌اند، عبارت‌اند از: عصاره دارچین، فلوراید، ترکیبات آلومینیوم، پروپیلن گلیکول و پاپایین. در اکثر موارد آلرژی به مواد شیمیایی مثل فلوراید و ترکیبات آلومینیوم اتفاق می‌افتد اما گاهی ممکن است که به مواد طبیعی مثل دارچین و پاپایین هم واکنش‌های آلرژیک دیده شود.

نشانه‌های زیادی وجود دارد که بیانگر وجود آلرژی به خمیردندان است:

  • یکی از این نشانه‌ها وجود دانه‌های قرمز‌رنگ است که معمولا در اطراف دهان و به خصوص گوشه‌های لب (جایی که بیشترین تماس با خمیردندان را دارد) اتفاق می‌افتد. این دانه‌های قرمز رنگ معمولا از ناحیه گوشه‌های لب آغاز می‌شود و اگر عامل ایجاد آلرژی حذف نشود، کم‌کم این دانه‌ها به نواحی دیگر صورت پخش خواهد شد. آلرژی در بعضی افراد شدیدتر از این حالت و به صورت بروز زخم‌های دهانی شبیه آفت و یا التهاب شدید لثه‌ها، بلافاصله بعد از مسواک زدن، اتفاق می‌افتد. در حالت‌های بسیار شدیدتر ممکن است التهاب به دستگاه گوارش و دستگاه تنفسی برسد و یا در موارد بسیار نادر به مرگ منجر شود.

یکی از راه‌حل‌هایی که برای گریز از واکنش آلرژیک به خمیردندان به نظر می‌رسد، استفاده از خمیردندان‌های گیاهی است اما تجربه نشان داده است که این راه‌حل کارایی چندانی ندارد و کسانی که مستعد به آلرژی به خمیردندان هستند، حتی به ترکیبات گیاهی نیز آلرژی نشان داده و دچار مشکل می‌شوند. بهترین راه‌حل برای کشف علت آلرژی و درمان آن مشورت با پزشک است اما در کنار آن این راه‌حل‌ها را نیز برای کاهش شدت آلرژی خود به خمیردندان، امتحان کنید:

1) اگر هنگام مسواک زدن روبه‌روی آیینه بایستید و به صورت خود نگاه کنید، متوجه می‌شوید که گوشه‌های دهان بیشترین آلودگی به خمیردندان را دارند. سعی کنید، جوری مسواک بزنید که خمیردندان کمتر به این ناحیه برسد و به محض رسیدن خمیردندان به این ناحیه آن را با آب شستشو دهید.

2) خمیردندان‌های مختلف را امتحان کنید. به دنبال خمیردندانی بگردید که کمترین اجزای تشکیل دهنده را داشته باشد. (ساده‌تر باشد)

۳) مقدار کمتری خمیردندان روی مسواک‌تان بگذارید و مقدار خمیردندان مصرفی‌تان را به یک‌سوم تا یک‌چهارم مقدار همیشگی کاهش دهید. با این کار مقدار تماس با ماده آلرژی‌زا را کم خواهید کرد و از شدت حساسیت کاسته خواهد شد. بلافاصله بعد از مسواک زدن دهان خود را با مقدار زیادی آب شستشو دهید و مراقب باشید که حتی مقدار کمی از خمیردندان را فرو ندهید.


۴) اگر از همه این راه‌حل‌ها ناامید شدید و هنوز حساسیت شما به خمیردندان وجود داشت، راه‌حل آخر حتما کارساز خواهد بود: بدون خمیردندان مسواک بزنید
. به خاطر داشته باشید نقش اصلی تمیز کردن دندان‌ها را مسواک به صورت فیزیکی به عهده دارد و نقش خمیردندان کاملا کمکی است. مسواک خود را مرطوب کرده و بدون خمیردندان اما کامل و طولانی‌ مسواک بزنید.


می‌توانید برای کمک به سلامت و استحکام دندان‌هایتان از دهان‌شویه‌های فلوراید و یا فلورایدتراپی در مطب دندانپزشکی استفاده کنید. (البته به شرطی که علت آلرژی شما، فلوراید موجود در خمیردندان‌ها نباشد!) برای خوش‌بو شدن دهان‌تان هم از دهان‌شویه‌های خوش‌بوکننده و یا آدامس‌های بدون قند استفاده کنید
.

نظرات

نظر شما
نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
متن :

تصویر :

برچسب ها : 
^